Uprawnienie do uzyskania i dochodzenia odszkodowania przysługuje każdemu, kto został poszkodowany w wyniku zdarzenia, które spowodowane zostało z winy innej osoby lub innego podmiotu. Do najliczniejszej grupy osób, które mogą uzyskać odszkodowanie zaliczyć należy kierowcę samochodu, pasażera, rowerzystę, motocyklistę i pieszego, ale również poszkodowanych z powodu wypadków przy pracach rolnych, błędów medycznych, potknięć i poślizgnięć na ulicach, na terenie obiektów handlowych czy pokrzywdzonych w wyniku popełnionego przestępstwa. Sprawcą zdarzenia skutkującego odpowiedzialnością odszkodowawczą może być inny użytkownik drogi, jej zarządca, szpital lub lekarz, a w przypadku wypadku przy pracy ? pracodawca lub współpracownik.
Podstawy prawne
– Unormowanie zawarte w art. 441 § 1 Kodeksu cywilnego uprawnia poszkodowanego do dochodzenia zwrotu wszystkich kosztów poniesionych w celu leczenia. Zaliczyć należy tutaj m.in. koszty zakupu leków, koszty pobytu w szpitalu i zabiegów rehabilitacyjnych, koszty konsultacji u specjalistów, koszty zakupów środków opatrunkowych i przyrządów rehabilitacyjnych, koszty związane z dodatkową opieką podczas leczenia, koszty związane z przejazdami osób bliskich na wizyty do szpitali, koszty zakupu sprzętu ortopedycznego i protez, koszty związane z dodatkowym odżywianiem w trakcie leczenia i rehabilitacji.
– Zadośćuczynienie unormowane w art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczy roszczenia, które przyznane jest poszkodowanemu w wyniku uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia w zamian za doznaną przez niego krzywdę (psychiczną, fizyczną, moralną). Zatem podstawą tego roszczenia nie jest fakt rzeczywistego poniesienia określonych kosztów bądź doznania strat materialnych. Jest nią doznanie przez poszkodowanego bólu fizycznego bądź cierpień psychicznych.
– Zwrot utraty dochodów unormowany na podstawie art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego przysługuje wówczas, gdy na skutek pogorszenia swojego stanu zdrowia po wypadku, poszkodowany nie mógł wykonywać pracy zawodowej, prowadzić działalności gospodarczej, nie mógł podjąć oferowanej mu pracy. Zwrot ten obejmuje tak wynagrodzenie podstawowe, jak i premie możliwe do uzyskania. Poszkodowanemu należy się nie tylko zwrot tego, co utracił na skutek zdarzenia, ale także tego, co mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody.
– Renta z tytułu niezdolności do pracy unormowana w art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego przysługuje osobie wobec której orzeczono całkowitą bądź częściową utratę zdolności do pracy zarobkowej albo zwiększenie się jego potrzeb lub zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość. Renta wypłacana jest miesięcznie.
– Renta alimentacyjna unormowana w art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego przysługuje w przypadku śmierci osoby, która zobowiązana była ustawowo do utrzymywania określonych osób. Roszczenie to wypłacane jest osobom uczącym się lub znajdującym na utrzymaniu osoby zmarłej.
– Zadośćuczynienie po śmierci bliskiej osoby unormowane w art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego. Zadośćuczynienia pieniężne na rzecz najbliższych członków rodziny zmarłego, obok zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu na rzecz osoby, która je poniosła (art. 444 § 1 i 446 § 1 k.c.), stosownego odszkodowania (art. 446 § 3 k.c.) i renty alimentacyjnej (art. 446 § 2 k.c.), stanowią komplementarne świadczenia związane z zaspokojeniem krzywd i szkód po stronie najbliższych członków rodziny zmarłego mających źródła w odpowiedzialności deliktowej. Patrząc na wymiar ekonomiczny zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c., należy je kwalifikować jako podstawowe świadczenie, którego celem jest kompensata powstałej krzywdy, tzn. szkody o charakterze niemajątkowym po stronie najbliższych zmarłego poszkodowanego. Instytucję zadośćuczynienia dla najbliższych członków rodziny z art. 446 § 4 k.c. należy odróżnić od zadośćuczynienia na rzecz bezpośrednio poszkodowanego z art. 445 § 1 k.c.
Źródła realizacji roszczeń poszkodowanych
Należy mieć na uwadze, że sprawca wypadku nie będzie w każdym przypadku zobligowany do bezpośredniej wypłaty odszkodowania bądź innych świadczeń. W przypadku wypadków drogowych zobowiązane do tego będzie towarzystwo ubezpieczeniowe, u którego sprawca wypadku wykupił obowiązkowe ubezpieczenie OC (obowiązek jego wykupienia nałożony został na kierowców w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz. U. z 2013 r. poz. 392). W chwili jego wykupienia ubezpieczyciel przejmuje na siebie odpowiedzialność za szkody sporządzone przez kierowcę. Zatem dochodzenie roszczeń skierowanie będzie bezpośrednio do ubezpieczyciela, który zobowiązany będzie do wypłaty określonego świadczenia.
Dokumentowanie wydatków
Z oszacowaniem kosztów lekarstw, sprzętu medycznego czy dojazdów do placówek medycznych nie będzie kłopotu, jeśli tylko zachowasz wszystkie paragony. Jeśli jeździsz taksówkami, nie zapomnij za każdym razem poprosić kierowcę o potwierdzenie opłaty. Powinieneś prowadzić szczegółowy wykaz wydatków na produkty i usługi związane z Twoim leczeniem i rehabilitacją. Gdy nie masz jakiegoś paragonu, nie rezygnuj z ubiegania się o zwrot, tylko dokładnie opisz, gdzie i na co dokonałeś wydatku. Oczywiście łatwiej uzyskać odszkodowanie za wydatki, na które są wystawione imienne faktury.
Bądź świadomy tego, że towarzystwa ubezpieczeń nagminnie zaniżają kwoty zadośćuczynień dla ofiar wypadków drogowych oraz innych osób. Powszechnie wiadomo, że zwykle w sądzie uzyska się od ubezpieczyciela znacznie więcej, niż ten byłby w stanie zaproponować z własnej woli. Ale to tylko jedna strona medalu. Druga jest taka, że poszkodowani nie dostają pewnych świadczeń, bo w ogóle nie wiedzą, że mogą ich żądać. Nieznajomość prawa szkodzi.
W przeciwieństwie do zwykłej ugody pozasądowej z ubezpieczycielem, występując o odszkodowanie w sądzie mamy nieporównywalnie większe możliwości prawidłowego uzasadnienia wysokości należnej kwoty odszkodowania, a także perspektywę odwołania się od decyzji. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ z reguły odszkodowanie, zadośćuczynienie czy renta uzyskane drogą ugody są wielokrotnie niższe do tego, co poszkodowany powinien faktycznie otrzymać. Zapewnienia ubezpieczyciela, iż kwota proponowana w ugodzie jest ?kwotą ostateczną?, maksymalną, jaką jest on w stanie wypłacić, są często bardzo dalekie od prawdy. Odszkodowania przyznawane przez sąd są natomiast niemal zawsze wielokrotnie większe od kwoty, jaką początkowo chciał przyznać ubezpieczyciel.
Dlaczego warto dochodzić odszkodowania na drodze sądowej?
Obecnie co trzecia sprawa na wokandach polskich sądów dotyczy sporu z towarzystwami ubezpieczeniowymi. Z ponad 200 tys. spraw toczonych przed polskimi sądami w ciągu ostatnich około dwóch lat ponad 90 proc. wygrywają poszkodowani i ich przedstawiciele.
Terminy przedawnienia
Co do zasady roszczenia z umów ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech (art. 819 § 1 kc).
Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 kc). W przypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania (art. 819 § 3 kc).
Zgodnie zaś z art. 4421 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (przestępstwa), roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Należy zaznaczyć, że w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia a przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie – wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.
Roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem przedawnia się po dziesięciu latach. Taki sam termin obowiązuje przy roszczeniach rozstrzygniętych przez sąd polubowny, ugodę przed sądem, etc.
Należy pamiętać, że przedawnione roszczenie nie wygasa, tylko zamienia się w zobowiązanie, które nie może zostać przymusowo ściągnięte. Może być natomiast zgłoszone do krajowego rejestru dłużników.
Bieg terminu przedawnienia roszczenia ulega przerwaniu (i następnie biegnie od nowa) przez podjęcie czynności wymienionych w art. 123 kc a także, co nas bardziej interesuje, w art. 819§3 kc:
?Bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia?.
Oznacza to, że z chwilą otrzymania stanowiska ubezpieczyciela o wypłacie bądź odmowie wypłaty odszkodowania, termin przedawnienia ulega przerwaniu i biegnie na nowo od tego dnia.
W sytuacji, kiedy szkoda została wyrządzona na osobie, okres przedawniania roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie może skończyć się przed upływem 3 lat od dnia, w którym osoba poszkodowana dowiedziała się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia.
Natomiast w przypadku osób małoletnich okres przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie lub odszkodowanie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od dnia uzyskania przez tę osobę pełnoletności.
Przerwanie biegu terminu przedawnienia
Gdy osoba uprawniona do roszczenia z tytułu odszkodowania lub zadośćuczynienia podejmuje starania w celu ochrony przysługującego jej roszczenia na drodze sądowej, bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu. Okoliczności, których zaistnienie powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia zostały wymienione w art. 123 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje oraz poprzez wszczęcie mediacji.
Ponadto, zgodnie z art. 819 kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie lub odszkodowanie, a także inne świadczenie od ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Termin przedawnienia zaczyna biec na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu albo odmowie przyznania zadośćuczynienia lub odszkodowania, a także innego świadczenia.